Kiểm Tra Chuyên Ngành Là Gì? Quy Trình, Chi Phí Và Thủ Tục Hải Quan Mới Nhất

Trong hoạt động xuất nhập khẩu, kiểm tra chuyên ngành là một trong những thủ tục quan trọng ảnh hưởng trực tiếp đến thời gian thông quan và chi phí của doanh nghiệp. Nếu hàng hóa thuộc diện quản lý chuyên ngành nhưng không thực hiện đúng quy định, lô hàng có thể bị kéo dài thời gian thông quan hoặc xử phạt theo quy định của pháp luật. Vậy kiểm tra chuyên ngành là gì, những mặt hàng nào phải thực hiện, quy trình ra sao và phí kiểm tra chuyên ngành được tính như thế nào? Hãy cùng GOZO Express tìm hiểu chi tiết trong bài viết dưới đây.

Kiểm tra chuyên ngành là gì?

Kiểm tra chuyên ngành là hoạt động kiểm tra, đánh giá hoặc chứng nhận chất lượng, an toàn, kiểm dịch hoặc sự phù hợp của hàng hóa theo quy định của các Bộ, ngành quản lý trước khi hàng hóa được phép xuất khẩu, nhập khẩu hoặc lưu thông trên thị trường.

Hiểu đơn giản, đây là bước kiểm tra nhằm đảm bảo hàng hóa đáp ứng các tiêu chuẩn kỹ thuật, chất lượng, an toàn sức khỏe, môi trường hoặc quy chuẩn chuyên ngành trước khi được cơ quan hải quan cho phép thông quan. Tùy theo từng loại hàng hóa, việc kiểm tra chuyên ngành có thể do các cơ quan thuộc:

• Bộ Công Thương.

• Bộ Y tế.

• Bộ Nông nghiệp và Môi trường.

• Bộ Khoa học và Công nghệ.

• Các Bộ, ngành quản lý chuyên ngành khác.

Ví dụ, thực phẩm nhập khẩu cần kiểm tra an toàn thực phẩm; mỹ phẩm phải công bố sản phẩm; thiết bị điện có thể phải kiểm tra chất lượng hoặc chứng nhận hợp quy trước khi được lưu hành tại Việt Nam.

Vì sao hàng hóa phải kiểm tra chuyên ngành?

Không phải mọi mặt hàng xuất nhập khẩu đều phải thực hiện kiểm tra chuyên ngành. Chỉ những hàng hóa thuộc danh mục quản lý của các Bộ, ngành mới phải kiểm tra theo quy định. Việc kiểm tra chuyên ngành được thực hiện nhằm:

• Đảm bảo chất lượng hàng hóa trước khi đưa ra thị trường.

• Bảo vệ sức khỏe người tiêu dùng.

• Kiểm soát nguy cơ gây mất an toàn thực phẩm, dịch bệnh và ô nhiễm môi trường.

• Đảm bảo hàng hóa đáp ứng các quy chuẩn kỹ thuật quốc gia.

• Ngăn chặn hàng giả, hàng kém chất lượng và hàng cấm nhập khẩu.

• Tạo môi trường cạnh tranh lành mạnh trong hoạt động thương mại.

Đối với doanh nghiệp, việc hoàn thành đầy đủ thủ tục kiểm tra chuyên ngành sẽ giúp quá trình thông quan diễn ra nhanh hơn, hạn chế phát sinh chi phí lưu kho, lưu bãi và tránh các rủi ro pháp lý.

Kiểm tra chuyên ngành hải quan là gì?

Nhiều doanh nghiệp thường nhầm lẫn giữa kiểm tra chuyên ngành hải quan và thủ tục hải quan. Thực tế, đây là hai thủ tục hoàn toàn khác nhau nhưng có mối liên hệ chặt chẽ trong quá trình xuất nhập khẩu.

Kiểm tra chuyên ngành hải quan là việc cơ quan hải quan phối hợp với các Bộ, ngành quản lý chuyên ngành để kiểm tra hoặc yêu cầu doanh nghiệp cung cấp kết quả kiểm tra đối với các mặt hàng thuộc diện quản lý đặc biệt.

Mối liên hệ giữa kiểm tra chuyên ngành và hải quan

Trong quy trình xuất nhập khẩu, kiểm tra chuyên ngành và thủ tục hải quan luôn song hành với nhau. Thông thường, doanh nghiệp sẽ thực hiện theo trình tự sau:

• Xác định hàng hóa có thuộc diện kiểm tra chuyên ngành hay không.

• Đăng ký kiểm tra với cơ quan quản lý chuyên ngành.

• Lấy mẫu hoặc thực hiện thử nghiệm (nếu cần).

• Nhận kết quả kiểm tra hoặc giấy chứng nhận.

• Nộp kết quả cho cơ quan hải quan.

• Hoàn tất thủ tục thông quan.

Có thể thấy, kết quả kiểm tra chuyên ngành là một trong những căn cứ quan trọng để cơ quan hải quan quyết định hàng hóa có đủ điều kiện xuất khẩu hoặc nhập khẩu hay không.

Nếu chưa có kết quả kiểm tra hoặc hồ sơ chưa hợp lệ, lô hàng có thể bị tạm dừng thông quan cho đến khi doanh nghiệp hoàn thiện đầy đủ thủ tục theo quy định.

Các loại kiểm tra chuyên ngành hải quan phổ biến

Tùy theo từng nhóm hàng hóa và cơ quan quản lý, kiểm tra chuyên ngành hải quan có thể bao gồm nhiều hình thức khác nhau. Mỗi hình thức sẽ áp dụng cho từng loại sản phẩm nhằm đảm bảo hàng hóa đáp ứng các quy chuẩn kỹ thuật và yêu cầu quản lý của Nhà nước. Các loại kiểm tra chuyên ngành phổ biến hiện nay gồm:

• Kiểm tra chất lượng hàng hóa: Áp dụng đối với máy móc, thiết bị, vật liệu xây dựng, hàng điện - điện tử và nhiều sản phẩm thuộc diện quản lý chất lượng.

• Kiểm tra an toàn thực phẩm: Áp dụng cho thực phẩm, phụ gia thực phẩm, đồ uống và các sản phẩm tiếp xúc trực tiếp với thực phẩm.

• Kiểm dịch động vật và sản phẩm động vật: Áp dụng với gia súc, gia cầm, thủy sản, thịt, sữa và các sản phẩm có nguồn gốc động vật.

• Kiểm dịch thực vật: Áp dụng cho nông sản, hạt giống, gỗ, sản phẩm từ thực vật nhằm phòng chống sinh vật gây hại.

• Kiểm tra hiệu suất năng lượng và dán nhãn năng lượng: Áp dụng với một số thiết bị điện, điện tử theo quy định.

• Kiểm tra hợp quy, hợp chuẩn: Áp dụng đối với các sản phẩm phải đáp ứng quy chuẩn kỹ thuật quốc gia trước khi lưu hành trên thị trường.

Những mặt hàng thường phải kiểm tra chuyên ngành

Theo quy định hiện hành, không phải tất cả hàng hóa xuất nhập khẩu đều phải kiểm tra chuyên ngành. Chỉ những mặt hàng thuộc danh mục quản lý của các Bộ, ngành mới phải thực hiện thủ tục này trước khi thông quan nhằm đảm bảo chất lượng, an toàn và đáp ứng các quy chuẩn kỹ thuật.

Các nhóm hàng hóa thường thuộc diện kiểm tra chuyên ngành hải quan bao gồm: thực phẩm, đồ uống, mỹ phẩm, dược phẩm, thiết bị y tế, máy móc và thiết bị điện - điện tử, hóa chất, phân bón, động vật, thực vật, nông sản, thủy sản, thức ăn chăn nuôi, vật liệu xây dựng, thiết bị đo lường và các sản phẩm thuộc diện chứng nhận hợp quy.

Tùy theo từng loại hàng hóa, doanh nghiệp sẽ thực hiện kiểm tra tại cơ quan quản lý chuyên ngành tương ứng như Bộ Công Thương, Bộ Y tế, Bộ Nông nghiệp và Môi trường hoặc Bộ Khoa học và Công nghệ.

Để biết hàng hóa có thuộc diện phải kiểm tra chuyên ngành hay không, doanh nghiệp nên tra cứu mã HS trên Cổng thông tin một cửa quốc gia, đối chiếu với danh mục quản lý của các Bộ, ngành hoặc liên hệ đơn vị logistics có kinh nghiệm để được hỗ trợ. Việc xác định đúng ngay từ đầu sẽ giúp chuẩn bị hồ sơ đầy đủ, rút ngắn thời gian thông quan và hạn chế phát sinh phí kiểm tra chuyên ngành.

Danh mục hàng hóa phải kiểm tra chuyên ngành

Theo quy định hiện hành, danh mục hàng hóa phải kiểm tra chuyên ngành được phân chia theo từng Bộ, ngành quản lý. Đây chủ yếu là các mặt hàng có ảnh hưởng đến sức khỏe, an toàn, môi trường hoặc phải đáp ứng quy chuẩn kỹ thuật trước khi được phép lưu thông trên thị trường.

Hàng hóa thuộc quản lý của Bộ Công Thương

Bộ Công Thương quản lý nhiều nhóm hàng liên quan đến an toàn kỹ thuật, hiệu suất năng lượng và hóa chất. Một số mặt hàng thường phải kiểm tra chuyên ngành gồm:

• Máy móc, thiết bị công nghiệp.

• Thiết bị điện, điện tử.

• Hóa chất và tiền chất công nghiệp.

• Xăng dầu, khí hóa lỏng.

• Sản phẩm thuộc diện dán nhãn năng lượng hoặc chứng nhận hợp quy.

Đối với các mặt hàng này, doanh nghiệp có thể phải thực hiện kiểm tra chất lượng, chứng nhận hợp quy hoặc công bố hợp quy trước khi nhập khẩu và lưu thông trên thị trường.

Hàng hóa thuộc quản lý của Bộ Y tế

Những sản phẩm có ảnh hưởng trực tiếp đến sức khỏe người tiêu dùng sẽ thuộc phạm vi quản lý của Bộ Y tế. Các nhóm hàng phổ biến bao gồm:

• Thực phẩm và phụ gia thực phẩm.

• Thực phẩm bảo vệ sức khỏe.

• Mỹ phẩm.

• Dược phẩm.

• Thiết bị y tế.

• Bao bì, dụng cụ tiếp xúc trực tiếp với thực phẩm.

Tùy từng sản phẩm, doanh nghiệp có thể phải thực hiện kiểm tra an toàn thực phẩm, công bố sản phẩm hoặc kiểm định chất lượng theo quy định.

Hàng hóa thuộc quản lý của Bộ Nông nghiệp và Môi trường

Đây là nhóm hàng có liên quan đến nông nghiệp, chăn nuôi, thủy sản và bảo vệ môi trường. Các mặt hàng thường phải kiểm tra gồm:

• Động vật và sản phẩm từ động vật.

• Thực vật, nông sản và hạt giống.

• Thủy sản.

• Gỗ và sản phẩm từ gỗ.

• Phân bón.

• Thuốc bảo vệ thực vật.

• Thức ăn chăn nuôi.

Phần lớn các mặt hàng này phải thực hiện kiểm dịch động vật, kiểm dịch thực vật hoặc kiểm tra chất lượng trước khi được thông quan.

Hàng hóa thuộc quản lý của Bộ Khoa học và Công nghệ

Bộ Khoa học và Công nghệ quản lý các sản phẩm thuộc diện kiểm tra chất lượng nhà nước và tiêu chuẩn kỹ thuật, bao gồm:

• Thiết bị đo lường.

• Máy móc, thiết bị có yêu cầu nghiêm ngặt về an toàn.

• Sản phẩm thuộc diện chứng nhận hợp quy.

• Hàng hóa phải kiểm tra chất lượng theo quy chuẩn kỹ thuật quốc gia.

Doanh nghiệp cần thực hiện đầy đủ các thủ tục kiểm tra theo quy định trước khi đưa hàng hóa ra lưu thông trên thị trường.

Cách tra cứu hàng hóa có thuộc diện kiểm tra chuyên ngành hay không

Để biết hàng hóa có thuộc diện kiểm tra chuyên ngành hay không, doanh nghiệp nên xác định chính xác mã HS của sản phẩm, sau đó tra cứu trên Cổng thông tin một cửa quốc gia hoặc đối chiếu với danh mục hàng hóa do các Bộ, ngành quản lý chuyên ngành ban hành. Ngoài ra, doanh nghiệp cũng có thể liên hệ trực tiếp với cơ quan quản lý hoặc đơn vị logistics, đại lý hải quan để được tư vấn. Việc tra cứu trước khi làm thủ tục sẽ giúp chuẩn bị hồ sơ đầy đủ, tránh phát sinh phí kiểm tra chuyên ngành và rút ngắn thời gian thông quan.

Quy trình kiểm tra chuyên ngành hàng hóa xuất nhập khẩu

Để hàng hóa được thông quan đúng quy định, doanh nghiệp cần thực hiện kiểm tra chuyên ngành theo trình tự của cơ quan quản lý. Mặc dù mỗi loại hàng hóa sẽ có yêu cầu riêng, nhưng quy trình cơ bản thường gồm các bước sau:

Xác định mặt hàng thuộc diện kiểm tra

Trước khi làm thủ tục nhập khẩu hoặc xuất khẩu, doanh nghiệp cần tra cứu mã HS để xác định hàng hóa có thuộc diện kiểm tra chuyên ngành hải quan hay không. Việc xác định đúng ngay từ đầu sẽ giúp lựa chọn đúng cơ quan quản lý và chuẩn bị hồ sơ phù hợp.

Chuẩn bị hồ sơ đăng ký

Sau khi xác định hàng hóa thuộc diện kiểm tra, doanh nghiệp cần chuẩn bị hồ sơ theo yêu cầu của từng Bộ, ngành. Hồ sơ thường bao gồm đơn đăng ký kiểm tra, hợp đồng, hóa đơn thương mại, vận đơn, phiếu đóng gói và các chứng từ liên quan đến hàng hóa.

Nộp hồ sơ kiểm tra chuyên ngành

Doanh nghiệp nộp hồ sơ trực tiếp tại cơ quan quản lý hoặc thông qua Cổng thông tin một cửa quốc gia. Sau khi tiếp nhận, cơ quan chức năng sẽ kiểm tra tính hợp lệ của hồ sơ và hướng dẫn các bước tiếp theo.

Lấy mẫu và thử nghiệm

Đối với những mặt hàng cần đánh giá chất lượng hoặc kiểm nghiệm, cơ quan chuyên ngành sẽ tiến hành lấy mẫu để thử nghiệm tại các phòng thí nghiệm được chỉ định. Kết quả thử nghiệm sẽ là căn cứ để đánh giá hàng hóa có đáp ứng quy chuẩn hay không.

Nhận kết quả kiểm tra

Nếu hàng hóa đạt yêu cầu, doanh nghiệp sẽ được cấp giấy chứng nhận hoặc thông báo kết quả kiểm tra chuyên ngành. Trường hợp không đạt, doanh nghiệp phải thực hiện theo hướng dẫn của cơ quan quản lý trước khi tiếp tục làm thủ tục.

Hoàn tất thủ tục thông quan hải quan

Sau khi có kết quả đạt yêu cầu, doanh nghiệp nộp bổ sung hồ sơ cho cơ quan hải quan để hoàn tất thủ tục thông quan và đưa hàng hóa vào lưu thông hoặc xuất khẩu theo quy định.

Hồ sơ kiểm tra chuyên ngành gồm những gì?

Để quá trình kiểm tra chuyên ngành diễn ra thuận lợi, doanh nghiệp cần chuẩn bị đầy đủ hồ sơ theo quy định của cơ quan quản lý. Tùy từng loại hàng hóa, hồ sơ có thể khác nhau, nhưng nhìn chung sẽ bao gồm các giấy tờ cơ bản và hồ sơ bổ sung.

Hồ sơ cơ bản

Đối với hầu hết các mặt hàng, hồ sơ kiểm tra chuyên ngành hải quan thường gồm:

• Đơn đăng ký kiểm tra chuyên ngành.

• Hợp đồng mua bán (Sales Contract).

• Hóa đơn thương mại (Commercial Invoice).

• Phiếu đóng gói (Packing List).

• Vận đơn (Bill of Lading/Air Waybill).

• Tờ khai hải quan hoặc chứng từ liên quan (nếu có).

Hồ sơ bổ sung theo từng mặt hàng

Ngoài hồ sơ cơ bản, một số mặt hàng sẽ phải bổ sung thêm giấy tờ theo yêu cầu của từng Bộ, ngành, chẳng hạn như:

• Giấy chứng nhận xuất xứ (C/O).

• Giấy chứng nhận hợp quy hoặc hợp chuẩn.

• Kết quả kiểm nghiệm chất lượng.

• Giấy kiểm dịch động vật, thực vật.

• Giấy công bố an toàn thực phẩm hoặc các chứng từ chuyên ngành khác.

Doanh nghiệp nên kiểm tra quy định đối với từng mặt hàng để chuẩn bị đúng và đủ hồ sơ.

Những lưu ý giúp hồ sơ được duyệt nhanh

Để rút ngắn thời gian xử lý hồ sơ và hạn chế phát sinh phí kiểm tra chuyên ngành, doanh nghiệp nên:

• Xác định chính xác mã HS của hàng hóa.

• Chuẩn bị đầy đủ hồ sơ trước khi đăng ký.

• Đảm bảo thông tin trên các chứng từ thống nhất với tờ khai hải quan.

• Nộp hồ sơ qua Cổng thông tin một cửa quốc gia khi có thể.

• Chủ động theo dõi tiến độ xử lý và bổ sung hồ sơ ngay khi được yêu cầu.

Phí kiểm tra chuyên ngành bao nhiêu?

Phí kiểm tra chuyên ngành không có một mức cố định mà sẽ phụ thuộc vào loại hàng hóa, hình thức kiểm tra, cơ quan quản lý và đơn vị thực hiện kiểm nghiệm. Mỗi nhóm hàng sẽ có biểu phí riêng theo quy định của từng Bộ, ngành.

Thông thường, doanh nghiệp có thể phải chi trả các khoản phí như:

• Phí đăng ký kiểm tra chuyên ngành.

• Phí lấy mẫu và thử nghiệm.

• Phí kiểm nghiệm hoặc đánh giá chất lượng.

• Phí cấp giấy chứng nhận hoặc thông báo kết quả kiểm tra.

• Các chi phí phát sinh khác (nếu có).

Mức phí kiểm tra chuyên ngành có thể dao động từ vài trăm nghìn đồng đến vài triệu đồng, thậm chí cao hơn đối với các mặt hàng cần nhiều chỉ tiêu kiểm nghiệm hoặc phải thử nghiệm tại phòng thí nghiệm chuyên sâu.

Để tránh phát sinh chi phí không cần thiết, doanh nghiệp nên xác định đúng mã HS, chuẩn bị đầy đủ hồ sơ và tìm hiểu quy định của cơ quan quản lý trước khi đăng ký kiểm tra chuyên ngành. Trường hợp chưa có nhiều kinh nghiệm, việc sử dụng dịch vụ của đơn vị logistics hoặc đại lý hải quan sẽ giúp tối ưu thời gian và chi phí trong quá trình làm thủ tục.

Các trường hợp được miễn kiểm tra chuyên ngành

Theo quy định hiện hành, không phải mọi lô hàng xuất nhập khẩu đều phải thực hiện kiểm tra chuyên ngành. Một số trường hợp được miễn nhằm tạo thuận lợi cho hoạt động thương mại, nghiên cứu và giao lưu quốc tế. Tuy nhiên, việc miễn kiểm tra sẽ phụ thuộc vào loại hàng hóa, mục đích sử dụng và quy định của từng Bộ, ngành.

Hàng mẫu, hàng triển lãm

Hàng hóa nhập khẩu hoặc xuất khẩu để trưng bày, triển lãm, hội chợ, quảng cáo hoặc làm mẫu nghiên cứu thường được xem xét miễn kiểm tra chuyên ngành, với điều kiện không dùng để kinh doanh hoặc tiêu thụ trên thị trường.

Hàng quà tặng, quà biếu trong định mức

Quà tặng, quà biếu có giá trị và số lượng nằm trong định mức miễn thuế theo quy định có thể được miễn kiểm tra chuyên ngành, nếu không thuộc danh mục hàng hóa phải kiểm soát đặc biệt hoặc hàng cấm nhập khẩu.

Hàng chuyển phát nhanh giá trị thấp

Một số lô hàng gửi qua dịch vụ chuyển phát nhanh có giá trị thấp hoặc phục vụ mục đích cá nhân có thể được áp dụng cơ chế kiểm tra đơn giản hoặc miễn kiểm tra chuyên ngành theo quy định của cơ quan quản lý.

Các trường hợp miễn theo quy định hiện hành

Ngoài các trường hợp trên, một số hàng hóa khác cũng có thể được miễn kiểm tra chuyên ngành hải quan theo quy định của pháp luật hoặc quyết định của cơ quan quản lý chuyên ngành. Để đảm bảo áp dụng đúng chính sách, doanh nghiệp nên tra cứu quy định mới nhất hoặc tham khảo ý kiến của đơn vị logistics, đại lý hải quan trước khi làm thủ tục xuất nhập khẩu.

Kiểm tra chuyên ngành là thủ tục quan trọng trong hoạt động xuất nhập khẩu, giúp đảm bảo hàng hóa đáp ứng các quy định về chất lượng, an toàn và tiêu chuẩn kỹ thuật trước khi thông quan. Việc hiểu rõ kiểm tra chuyên ngành là gì, nắm được quy trình, hồ sơ, các mặt hàng thuộc diện quản lý cũng như phí kiểm tra chuyên ngành sẽ giúp doanh nghiệp chủ động chuẩn bị chứng từ, rút ngắn thời gian thông quan và hạn chế những chi phí phát sinh không cần thiết.

Nếu doanh nghiệp đang tìm kiếm một đơn vị đồng hành trong quá trình xuất nhập khẩu, GOZO Express là lựa chọn đáng tin cậy. Với mạng lưới hơn 60 bưu cục trên toàn quốc và dịch vụ chuyển phát đến hơn 200 quốc gia và vùng lãnh thổ, GOZO Express không chỉ cung cấp giải pháp vận chuyển quốc tế nhanh chóng, an toàn mà còn hỗ trợ tư vấn thủ tục hải quan, kiểm tra chuyên ngành hải quan và các quy định liên quan, giúp hàng hóa được thông quan thuận lợi, tối ưu thời gian và chi phí cho doanh nghiệp.

Tham khảo thêm:

• Chứng Từ Vận Tải Là Gì? Các Loại Chứng Từ Vận Tải Mới Nhất
• Đơn Vị Vận Chuyển Quốc Tế GOZO Express Có Bao Nhiêu Chi Nhánh?
• Quy Trình Làm Thủ Tục Hải Quan Xuất Nhập Khẩu Từ A Đến Z